Ngày 05/01/2026 Tòa án nhân dân tối cao ban hành công văn số 01/TANDTC-PC hướng dẫn dáp dụng một số quy định của Bộ luật Hình sự, tại điểm b mục 1.2 hướng dẫn về việc xử lý hành vi sử dụng dao có tính sát thương cao xâm phạm sức khỏe của người khác. Tuy nhiên, từ thực tiễn áp dụng phát sinh tình huống cần tiếp tục phân tích, làm rõ để đảm bảo việc xử lý phản ánh đúng tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội.
Theo Công văn số 01/TANDTC-PC, người thực hiện hành vi sử dụng dao có tính sát thương cao gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác trên 11% thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự về 02 tội: Tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vũ khí quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự theo Điều 304 Bộ luật Hình sự và Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác theo Điều 134 Bộ luật Hình sự, nếu có đủ yếu tố cấu thành tội phạm. Trường hợp này, không xác định hành vi sử dụng dao có tính sát thương cao là tình tiết dùng vũ khí để định khung hình phạt đối với trường hợp quy định tại điểm đ khoản 2, điểm c và d khoản 3, điểm d và đ khoản 4, điểm b khoản 5 Điều 134 Bộ luật Hình sự 2015.
Thực tiễn cho thấy, trong trường hợp nhiều đối tượng cùng thực hiện hành vi gây thương tích cho 01 người với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 11% đến dưới 31%. Trong đó đối tượng A dùng dao có tính sát thương cao (đã được giám định là vũ khí quân dụng theo điểm d khoản 2 Điều 2 Luật, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ) gây thương tích, các đối tượng còn lại dùng chân tay không gây thương tích, tất cả các đối tượng cùng có động cơ mục đích gây thương tích cho bị hại và các đối tượng dùng tay chân không đều biết việc đối tượng A dùng dao gây thương tích cho bị hại. Như vậy, tất cả các đối tượng cùng phải chịu trách nhiệm hình sự về tội Cố ý gây thương tích với tình tiết định khung là vũ khí, hung khí theo điểm đ, khoản 2 Điều 134 Bộ luật Hình sự. Theo hướng dẫn nói trên, đối tượng A sẽ bị xử lý về tội Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng và tội Cố ý gây thương tích theo khoản 1 Điều 134 Bộ luật Hình sự. Kéo theo các đối tượng còn lại cũng phạm tội Cố ý gây thương tích theo khoản 1 Điều 134 Bộ luật hình sự. Tuy nhiên, đối với trường hợp nêu trên khi bị hại rút đơn yêu cầu khởi tố thì cả đối tượng A và các đối tượng dùng chân tay không sẽ không bị khởi tố, căn cứ theo khoản 8 Điều 157 Bộ luật Tố tụng hình sự. Như vậy, hành vi của các đối tượng có thể bị bỏ lọt.
Đặt trường hợp cũng với hành vi như trên, nhưng công cụ mà đối tượng A sử dụng là gậy, tuýp sắt thì tất cả các đối tượng cùng bị xử lý về tội Cố ý gây thương tích theo điểm đ khoản 2 Điều 134 Bộ luật Hình sự. Sự khác nhau trong hai trường hợp nêu trên cho thấy sự thiếu nhất quán khi đánh giá tính chất mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội (công cụ phương tiện sử dụng để xâm phạm sức khỏe của người khác được đánh giá ở mức độ nguy hiểm cao hơn).
Bên cạnh đó, tại Điều 1, Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2024 nêu mục đích của luật nhằm bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ quyền con người, quyền công dân và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Do đó hành vi sử dụng dao có tính sát thương cao cần để xâm phạm sức khỏe của người khác cần phải được xử lý nghiêm minh hơn khi sử dụng các hung khí, vũ khí khác. Cần phải xác định hành vi trên cấu thành một tội danh độc lập. Đồng thời, việc sử dụng vũ khí quân dụng trong quá trình thực hiện tội phạm khác (như cố ý gây thương tích) cần được xem là tình tiết định khung tăng nặng mới phản ánh đầy đủ mức độ nguy hiểm cao hơn của hành vi khác (theo điểm a khoản 1 Điều 134).
Từ những vướng mắc thực tế nêu trên, tác giả cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện việc hướng dẫn áp dụng pháp luật đối với hành vi sử dụng dao có tính sát thương cao xâm phạm sức khỏe của người khác như sau:
Thứ nhất, cần làm rõ mỗi quan hệ giữa tội Cố ý gây thương tích và tội sử dụng trái phép vũ khí quân dụng trong trường người phạm tội sử dụng dao có tính sát thương cao gây thương tích cho người khác. Theo đó cần xác định hành vi dùng dao có tính sát thương cao là vũ khí để xâm phạm sức khỏe người khác, vừa xâm phạm chế độ quản lý vũ khí, do vậy trong trường hợp đủ yếu tố cấu thành cần xem xét xử lý về cả hai tội danh theo đúng tính chất mức độ của hành vi (vẫn áp dụng tình tiết sử dụng vũ khí theo điểm a khoản 1 Điều 134 Bộ luật hình sự). Bởi tội Cố ý gây thương tích và Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng khác nhau về khách thể nên vẫn đảm bảo nguyên tắc không xử lý hai lần về một hành vi.
Thứ hai, cần có hướng dẫn thống nhất đối với các vụ án xâm phạm sức khỏe người khác có đồng phạm trong trường hợp sử dụng dao có tính sát thương cao. Bảo đảm trách nhiệm hình sự của các đối tượng tham gia phản ánh đúng vai trò, mức độ lỗi và hậu quả chung do hành vi phạm tội gây ra. Tránh tình trạng không xử lý hình sự hoặc xử lý không tương xứng với tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội.
Trên đây là vướng mắc của tác giả về việc xử lý hành vi sử dụng dao có tính sát thương cao xâm phạm sức khỏe của người khác và quan điểm hoàn thiện các hướng dẫn nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật trong thực tiễn, đồng thời bảo đảm tốt hơn việc bảo vệ sức khỏe con người và trật tự quản lý vũ khí, phù hợp với tinh thần của Bộ luật Hình sự và Luật quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ.
Nguyễn Tuấn Chung- PVT