Việc Quốc hội ban hành Nghị quyết số 205/2025/QH15 về thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công đã đánh dấu bước phát triển mới trong chức năng, nhiệm vụ của ngành Kiểm sát nhân dân. Lần đầu tiên, Viện kiểm sát được trao quyền chủ động khởi kiện vụ án dân sự nhằm bảo vệ lợi ích công, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người yếu thế khi các chủ thể có trách nhiệm không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ việc bảo vệ.
Xác định đây là nhiệm vụ chính trị mới, có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân và lợi ích của Nhà nước, ngay sau khi Nghị quyết có hiệu lực, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hưng Yên đã chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ quán triệt, tổ chức thực hiện, xây dựng cơ chế tiếp nhận thông tin, phối hợp liên ngành đến tăng cường tuyên truyền, phát hiện nguồn việc và xử lý các vụ việc có dấu hiệu xâm phạm lợi ích công. Những kết quả bước đầu đã cho thấy Nghị quyết số 205 đang từng bước đi vào cuộc sống bằng những việc làm cụ thể, thiết thực.
Chủ động xây dựng nền tảng để thực hiện nhiệm vụ mới
Ngay sau khi VKSND tối cao ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15, VKSND tỉnh Hưng Yên đã ban hành Kế hoạch số 05/KH-VKS, tổ chức quán triệt đến toàn thể lãnh đạo, Kiểm sát viên, công chức Viện kiểm sát hai cấp; xác định rõ trách nhiệm của từng đơn vị, từng Kiểm sát viên trong việc phát hiện, tiếp nhận và xử lý các vụ việc thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị quyết.
Phòng 9 được giao làm đầu mối tham mưu, tiếp nhận và xử lý thông tin; đồng thời VKSND tỉnh thiết lập đường dây nóng, hộp thư điện tử chuyên trách, công khai trên Cổng thông tin điện tử để tạo điều kiện thuận lợi cho cơ quan, tổ chức và Nhân dân phản ánh những vụ việc có dấu hiệu xâm phạm lợi ích công hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của người yếu thế.
Bên cạnh việc hoàn thiện cơ chế nội bộ, VKSND tỉnh còn chú trọng xây dựng cơ chế phối hợp với các sở, ngành, chính quyền địa phương, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội nhằm hình thành mạng lưới phát hiện nguồn việc ngay từ cơ sở. Đây được xác định là yếu tố quan trọng để bảo đảm khi phát sinh vụ việc, Viện kiểm sát có thể kịp thời xác minh, thu thập chứng cứ và áp dụng các biện pháp pháp lý phù hợp.
Đưa Nghị quyết đến gần hơn với cơ sở
Một trong những điểm nổi bật trong quá trình triển khai là công tác tuyên truyền được thực hiện chủ động, sáng tạo và phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng địa phương.
Thực hiện sự chỉ đạo của VKSND tỉnh, các VKSND khu vực đã lựa chọn nhiều hình thức tuyên truyền phong phú nhằm đưa những nội dung mới của Nghị quyết số 205 đến gần hơn với chính quyền cơ sở và Nhân dân.
Điển hình, VKSND khu vực 3 đã đổi mới mạnh mẽ phương thức tuyên truyền bằng việc xây dựng infographic, poster, video tuyên truyền, ứng dụng mã QR để số hóa tài liệu pháp luật, kết hợp phát thanh cơ sở và mạng xã hội, đồng thời phối hợp với UBND các xã tổ chức tuyên truyền trực tiếp trên toàn địa bàn quản lý. Cách làm này không chỉ giúp cán bộ cơ sở dễ dàng tiếp cận các quy định mới mà còn mở rộng khả năng tiếp cận pháp luật của người dân, góp phần lan tỏa tinh thần của Nghị quyết trong cộng đồng.
Tại VKSND khu vực 4, đơn vị đã thành lập ba tổ công tác, trực tiếp tuyên truyền tại 100% UBND cấp xã trên địa bàn quản lý. Qua các buổi làm việc, chính quyền địa phương được phổ biến đầy đủ về vai trò, thẩm quyền mới của Viện kiểm sát, đồng thời thống nhất cơ chế phối hợp trong việc cung cấp thông tin, tài liệu và phản ánh các vụ việc có dấu hiệu xâm phạm lợi ích công hoặc quyền của người yếu thế.
Trong khi đó, VKSND khu vực 5 chủ động phối hợp với UBND các xã, phường tổ chức tuyên truyền, quán triệt nội dung Nghị quyết đến chính quyền cơ sở trên toàn địa bàn quản lý; hướng dẫn việc tiếp nhận, chuyển giao thông tin và xây dựng đầu mối phối hợp thường xuyên giữa Viện kiểm sát với các cơ quan, tổ chức ở địa phương.
Những cách làm sáng tạo, thiết thực của các VKSND khu vực đã góp phần đưa Nghị quyết số 205 đi vào cuộc sống ngay từ cơ sở, tạo nền tảng quan trọng để phát hiện sớm các hành vi xâm phạm lợi ích công và quyền, lợi ích hợp pháp của người yếu thế.
Chủ động phát hiện nguồn việc, không chờ phát sinh tranh chấp
Không chỉ đẩy mạnh tuyên truyền, VKSND hai cấp còn chủ động mở rộng các kênh phát hiện nguồn việc thông qua công tác kiểm sát hoạt động tư pháp, theo dõi thông tin trên báo chí, mạng xã hội, cổng thông tin điện tử của các cơ quan nhà nước, cũng như tiếp nhận phản ánh của người dân và chính quyền địa phương.
Đến hết tháng 6 năm 2026, VKSND tỉnh Hưng Yên đã tiếp nhận 18 nguồn tin liên quan đến lợi ích công và quyền, lợi ích hợp pháp của người yếu thế; trong đó 11 nguồn tin do cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp trực tiếp, 06 nguồn tin từ báo chí, mạng internet và dư luận xã hội, 01 nguồn tin được phát hiện từ hoạt động nghiệp vụ của Ngành. 100% nguồn tin đã được nghiên cứu, phân loại và xử lý theo đúng quy định.
Đối với các nguồn tin có căn cứ cần kiểm tra, xác minh, Viện kiểm sát đã tiến hành xác minh, thu thập tài liệu đối với 08 vụ việc, trong đó có những vụ việc do VKSND khu vực trực tiếp thực hiện và những vụ việc theo phân công của VKSND tối cao. Mặc dù đến nay chưa phát sinh vụ việc đủ điều kiện để Viện kiểm sát khởi kiện vụ án dân sự theo Nghị quyết số 205, song quá trình xác minh đã góp phần hoàn thiện quy trình nghiệp vụ, nâng cao kỹ năng nhận diện và xử lý các vụ việc liên quan đến lợi ích công.
.jpg)
Hình ảnh VKS khu vực 2 hỗ trợ yêu cầu người giám hộ và thủ tục làm căn cước công dân cho các cháu được nhà chùa nuôi dưỡng
Từ những kiến nghị cụ thể đến hiệu quả thiết thực
Nếu như trước đây, quyền kiến nghị chủ yếu được thực hiện theo Điều 187 Bộ luật Tố tụng dân sự thì với Nghị quyết số 205, quyền kiến nghị đã trở thành công cụ quan trọng để phòng ngừa vi phạm, bảo vệ lợi ích công và người yếu thế ngay từ khi vụ việc mới phát sinh.
Đến hết tháng 6 năm 2026, VKSND tỉnh Hưng Yên đã ban hành 02 kiến nghị theo cơ chế của Nghị quyết số 205, gồm 01 kiến nghị bảo vệ lợi ích công và 01 kiến nghị bảo vệ người yếu thế.
Đồng thời, trong giai đoạn chuyển tiếp, VKSND tỉnh đã ban hành 16 kiến nghị theo Điều 187 Bộ luật Tố tụng dân sự, trong đó 09 kiến nghị bảo vệ người yếu thế, 07 kiến nghị bảo vệ lợi ích công; 100% kiến nghị đều được các cơ quan có thẩm quyền tiếp thu và thực hiện, góp phần khắc phục vi phạm ngay từ cơ sở.
Đặc biệt, nhiều vụ việc cụ thể đã cho thấy rõ ý nghĩa nhân văn của Nghị quyết số 205.
Qua công tác nắm tình hình, VKSND khu vực 2 và khu vực 8 phát hiện nhiều trẻ em trên địa bàn chưa được đăng ký khai sinh, chưa được cấp căn cước công dân do hoàn cảnh gia đình đặc biệt khó khăn. Sau khi xác minh, đơn vị đã ban hành kiến nghị yêu cầu chính quyền địa phương thực hiện các biện pháp bảo đảm quyền trẻ em; trực tiếp phối hợp hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ để các em được cấp giấy khai sinh, cấp căn cước công dân tạo điều kiện tiếp cận các quyền cơ bản về học tập, chăm sóc y tế và an sinh xã hội.
Ở một vụ việc khác, từ phản ánh của người dân về tình trạng ô nhiễm kéo dài tại sông Cầu Chay và hệ thống mương thủy lợi thuộc xã Diên Hà, VKSND khu vực 8 đã xác định đây là vụ việc có dấu hiệu xâm phạm lợi ích công, tổ chức kiểm tra hiện trường nhiều lần, xác minh nguyên nhân gây ô nhiễm do hoạt động của 13 cơ sở chăn nuôi xả chất thải ra môi trường, sau đó ban hành kiến nghị yêu cầu UBND xã áp dụng các biện pháp khắc phục, tăng cường kiểm tra, giám sát và chấm dứt hành vi vi phạm.
Những vụ việc trên cho thấy, ngay cả khi chưa phải thực hiện quyền khởi kiện, Viện kiểm sát đã chủ động sử dụng quyền kiến nghị để bảo vệ kịp thời quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, bảo vệ môi trường, bảo vệ lợi ích công, đúng với tinh thần mà Nghị quyết số 205 hướng tới.
Khẳng định vai trò mới của Viện kiểm sát trong bảo vệ lợi ích công
Sau hơn sáu tháng triển khai thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15, mặc dù trên địa bàn tỉnh Hưng Yên chưa phát sinh vụ án dân sự công ích đủ điều kiện để Viện kiểm sát trực tiếp khởi kiện, nhưng những kết quả đạt được đã khẳng định sự chủ động, trách nhiệm và quyết tâm của VKSND hai cấp trong việc hiện thực hóa chủ trương của Quốc hội.
Từ việc xây dựng cơ chế tiếp nhận thông tin, xử lý 18/18 nguồn tin, xác minh 08 vụ việc, ban hành 02 kiến nghị theo Nghị quyết số 205, phát huy hiệu quả 16 kiến nghị theo Điều 187 Bộ luật Tố tụng dân sự, đến những mô hình tuyên truyền sáng tạo của các VKSND khu vực và những vụ việc điển hình của VKSND khu vực 2 và khu vực 8, có thể khẳng định Nghị quyết số 205 đã từng bước đi vào cuộc sống bằng những hành động cụ thể, thiết thực.
Trong thời gian tới, VKSND tỉnh Hưng Yên sẽ tiếp tục bám sát sự chỉ đạo của VKSND tối cao, tăng cường phối hợp với các cơ quan, tổ chức và chính quyền địa phương; chủ động phát hiện các hành vi xâm phạm lợi ích công và quyền, lợi ích hợp pháp của người yếu thế; không ngừng nâng cao chất lượng công tác kiểm sát dân sự, từng bước thực hiện hiệu quả quyền khởi kiện vụ án dân sự công ích, góp phần bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân và lợi ích của Nhà nước trong tình hình mới.
Nguyễn Thị Anh – Phòng 9