KHÔNG ĐỂ TRẺ EM TRỞ THÀNH NẠN NHÂN TIẾP THEO CỦA TỘI PHẠM

Toàn cảnh phiên tòa  xét xử bị cáo Vũ Kim Yến về tội “Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy”.

Ngày 20/5/2026, Viện KSND khu vực 1, tỉnh Hưng Yên đã thực hành quyền công tố và kiểm sát phiên tòa xét xử bị cáo Vũ Kim Yến về tội “Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy” theo quy định tại điểm a, b khoản 2 Điều 255 Bộ luật Hình sự. Thông qua hoạt động này, Viện KSND khu vực 1 nhận thấy đây không chỉ là một vụ án ma túy đơn thuần mà còn phản ánh nhiều nguyên nhân, điều kiện xã hội dẫn đến hành vi phạm tội; đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về bảo vệ trẻ em trước những hệ lụy mà tội phạm để lại. Bị cáo có hoàn cảnh gia đình rất đặc biệt. Bố và mẹ đẻ của bị cáo đều đã bị kết án tử hình về các tội phạm ma túy. Đây là thực tế đau lòng, cho thấy những tác động kéo dài của tội phạm ma túy đối với nhiều thế hệ trong cùng một gia đình.

Gia đình là môi trường đầu tiên và quan trọng nhất trong việc hình thành nhân cách, đạo đức và ý thức chấp hành pháp luật của mỗi con người. Tuy nhiên, khi cha mẹ liên tiếp vướng vòng lao lý, vai trò giáo dục, định hướng và chăm sóc đối với con cái bị gián đoạn hoặc mất hoàn toàn. Sự thiếu hụt về tình cảm gia đình cùng những tổn thương tâm lý kéo dài đã ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình phát triển nhận thức và nhân cách của bị cáo.

Bên cạnh đó, cuộc sống hiện tại của bị cáo cũng gặp nhiều khó khăn. Chồng bị cáo đã qua đời từ nhiều năm trước, đặt lên vai bị cáo trách nhiệm nuôi dưỡng 4 người con chưa thành niên. Một mình gánh vác kinh tế gia đình, chăm sóc và nuôi dạy các con trong điều kiện thiếu sự hỗ trợ cả về vật chất lẫn tinh thần của người thân, bị cáo phải đối mặt với nhiều áp lực trong cuộc sống. Những khó khăn đó, cùng với nhận thức pháp luật còn hạn chế và sự thiếu bản lĩnh trước cám dỗ của tệ nạn xã hội đã khiến bị cáo sa ngã và thực hiện hành vi phạm tội.

Từ vụ án cho thấy, nguyên nhân phát sinh tội phạm không chỉ xuất phát từ ý thức chủ quan của người phạm tội mà còn chịu tác động bởi nhiều yếu tố khách quan như môi trường gia đình, điều kiện kinh tế, hoàn cảnh xã hội và sự thiếu hụt các cơ chế hỗ trợ, phòng ngừa từ sớm. Đây là những vấn đề cần được nhận diện đầy đủ để có giải pháp phòng ngừa hiệu quả, hạn chế nguy cơ phát sinh tội phạm từ sớm, từ xa.

Từ sự trăn trở cho số phận những đứa trẻ vô tội

Điều khiến Kiểm sát viên Viện KSND khu vực 1 trăn trở trong quá trình giải quyết vụ án không chỉ là hành vi phạm tội của bị cáo mà còn là tương lai của 4 trẻ em vị thành niên là con của bị cáo. Khi người cha đã mất, người mẹ phải chấp hành án phạt tù, thì các cháu đứng trước nguy cơ thiếu sự chăm sóc, giáo dục và các điều kiện bảo đảm cho sự phát triển bình thường. Đây là những đứa trẻ không có lỗi nhưng lại đang phải gánh chịu những hậu quả trực tiếp từ hành vi phạm tội của người lớn.

Thực tiễn công tác kiểm sát cho thấy, nhiều trẻ em có hoàn cảnh tương tự nếu không được phát hiện và hỗ trợ kịp thời rất dễ rơi vào tình trạng bỏ học, thiếu sự quản lý, chịu tác động tiêu cực về tâm lý hoặc bị lôi kéo vào các hành vi vi phạm pháp luật. Xa hơn, điều đó có thể làm gia tăng nguy cơ tái sản sinh tội phạm qua nhiều thế hệ, tạo nên vòng luẩn quẩn khó khắc phục đối với gia đình và xã hội. Xuất phát từ yêu cầu bảo vệ quyền trẻ em và trách nhiệm bảo vệ người yếu thế trong hoạt động tư pháp, Viện KSND khu vực 1 đã chủ động rà soát, đánh giá điều kiện sống, học tập và hoàn cảnh thực tế của 4 trẻ em là con bị cáo. Qua đó xác định đây là trường hợp trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt cần được quan tâm, hỗ trợ và bảo vệ.

Trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ được giao, đơn vị đã tiến hành xác minh và thực hiện quy trình kiến nghị đối với cơ quan có thẩm quyền và các tổ chức liên quan, đề nghị rà soát, áp dụng các biện pháp hỗ trợ phù hợp nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các cháu; tạo điều kiện để các cháu tiếp tục được học tập, chăm sóc và phát triển trong môi trường an toàn, lành mạnh, được tiếp cận đầy đủ các chính sách an sinh xã hội theo quy định.

Đến việc cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 205 của Quốc hội

Việc chủ động rà soát, đánh giá hoàn cảnh và tiến hành việc kiến nghị bảo vệ 4 trẻ em là con của bị cáo trong vụ án trên không chỉ xuất phát từ trách nhiệm, lương tâm nghề nghiệp của Kiểm sát viên mà còn thể hiện sự cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công. Mặc dù không thuộc địa bàn được lựa chọn triển khai thí điểm, Viện KSND khu vực 1 tỉnh Hưng Yên vẫn chủ động tiếp cận xác minh vụ việc dưới góc độ bảo vệ quyền con người, quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương, nhận diện kịp thời những nguy cơ trẻ em có thể trở thành nạn nhân gián tiếp của tội phạm để kiến nghị các biện pháp, bảo vệ hỗ trợ cần thiết, nhằm ngăn ngừa từ sớm, từ xa các nguyên nhân và điều kiện phát sinh tội phạm.Đây cũng là minh chứng cho sự chuyển biến từ tư duy xử lý vụ án hình sự đơn thuần sang tư duy giải quyết toàn diện các vấn đề xã hội phát sinh từ vụ án, lấy con người làm trung tâm trong hoạt động tư pháp; là một trong những trường hợp điển hình thể hiện sự chủ động của Viện KSND khu vực 1 tỉnh Hưng Yên trong việc phát hiện và xử lý những vấn đề xã hội phát sinh từ quá trình giải quyết vụ án hình sự.

Từ nhận thức rằng hậu quả của tội phạm không chỉ tác động đến người phạm tội mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến những người thân vô tội, đặc biệt là trẻ em, đơn vị đã mở rộng phạm vi xác minh, xem xét các tác động xã hội của vụ án để kịp thời kiến nghị biện pháp bảo vệ phù hợp. Cách làm này không chỉ thể hiện tinh thần trách nhiệm và tính chủ động của Viện kiểm sát trong thực thi công vụ mà còn góp phần cụ thể hóa quan điểm lấy con người làm trung tâm trong hoạt động tư pháp; bảo đảm việc giải quyết vụ án hình sự không chỉ dừng lại ở yêu cầu xử lý đúng người, đúng tội, đúng pháp luật mà còn hướng tới mục tiêu nhân văn sâu sắc hơn là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của những người yếu thế, phòng ngừa nguy cơ vi phạm pháp luật trong tương lai.

Thông qua vụ án, vai trò của Viện kiểm sát tiếp tục được khẳng định không chỉ là cơ quan thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp mà còn là chủ thể tích cực trong việc phát hiện, kiến nghị khắc phục các vấn đề xã hội phát sinh từ vụ án, góp phần bảo vệ quyền con người, quyền công dân và xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh cho trẻ em và các đối tượng dễ bị tổn thương. Mỗi vụ án được giải quyết đúng pháp luật là yêu cầu bắt buộc. Tuy nhiên, việc chủ động phát hiện, bảo vệ những trẻ em có nguy cơ bị tổn thương từ hậu quả của tội phạm mới chính là biểu hiện sinh động nhân văn trong hoạt động tư pháp. Đó cũng là cách để ngành Kiểm sát nhân dân góp phần thực hiện hiệu quả chủ trương bảo vệ quyền con người, quyền công dân, không để trẻ em trở thành nạn nhân tiếp theo của tội phạm và những hệ lụy do tội phạm gây ra.

                                       Tác giả: Thạc sĩ Nguyễn Tuấn Anh - Phó Viện trưởng VKSND khu vực 1 tỉnh Hưng Yên